ادريسى - جغرافىدان معروف مسلمان - در يك نقشه جغرافيايى با محاسبات رياضى ، زمين را كروى ترسيم كرد . « 1 » راجر ، حاكم سيسيل ، ايتاليا و آفريقا مىخواست سرزمين‌هايى را كه بر آن حكومت مىكرد ، شناسايى كند . به همين‌رو ، وى از ادريسى دعوت كرد تا نقشه‌اى از قلمرو حكومتش را ترسيم كند . ادريسى نيز كه در قرطبه ( اسپانيا ) تحصيل كرده بود ، بين آسيا و سواحل غربى انگلستان تا اعماق جنوب آفريقا مسافرت‌هايى بسيار كرد . او براى محاسبات ، ترسيم ، طرح و نيز تهيه يادداشت‌هاى فراوان از مشاهدات خود ، پانزده سال در شهر پالرمو ( ايتاليا ) به‌سر برد . سرانجام در اوايل سال 1145 ميلادى اين اثر بزرگ آماده شد . ادريسى يا همان بطلميوس جهان اسلام مجموعاً هفتاد نقشه جغرافيايى را به راجر تقديم كرد . كار برجسته او نقشه جهان است كه بر روى يك صفحه نقره‌اى ( دايره‌اى با قطر دو متر ) حكاكى شده است . ادريسى شرح جغرافيايى پرارزش‌ترى نيز به‌دست داد و آن كتاب نزهة المشتاق فى اختراق الافاق است كه در جهان به كتاب الرجونى ( كتاب رجر ) معروف شد . « 2 » بديهى است ادريسى تنها يكى از جغرافىدانان مشهور در آن زمان بوده است . در همين هنگام در داخل ديرهاى مغرب‌زمين ، جغرافيا گرفتار نوشته‌هاى قديمى و نظريه‌ها و نتيجه‌گيرىهاى عقلانى بود . محققى چون مقدسى در جهان اسلام كتابى درباره زمين‌شناسى و مردم‌شناسى نگاشت كه تنها از مشاهدات و تجربيات شخصى او مايه مىگرفت . جهانگرد بزرگى همچون ابن‌بطوطه پس از 24 سال از يك سفر طولانى بازگشت و خاطرات و ماجراهاى اين سفر را به‌صورت يك سفرنامه به جهان عرضه كرد . محققى چون مسعودى نيز براى يافتن پاسخ برخى از سئوالات خود ( مانند اينكه آيا درياى خزر به درياى آزاد متصل است ) از بغداد به راه افتاد و كره‌زمين را از درياى آرال تا زنگبار و از چين تا اسپانيا مورد مطالعه قرار داد . بىگمان همه اينها شناخت بشرى را از زمين و چگونگى آن وسعت داد و تصورات نادرست و خودسرانه را تصحيح كرد . « 3 »

--> ( 1 ) . بنگريد به : زيگريد هونكه ، فرهنگ اسلام در اروپا ( خورشيد الله بر فراز مغرب زمين ) ، ص 439 - 436 . ( 2 ) . همان ، ص 436 - 434 . ( 3 ) . همان ، ص 436 و 437 .